Akademik Fikir Akademik Fikir – Yazılar
Related Articles
Raporun tam metni için tıklayınız.
YÜKSEKÖĞRETİMDE LİSANS EĞİTİMİ REFORMU, AKADEMİK YÖNETİM VE ÖZLÜK HAKLARI DEĞERLENDİRME RAPORU
Üniversite Öğretim Elemanları Derneği (ÜNDER) tarafından Galatasaray Üniversitesi ev sahipliğinde 25 Ekim 2026 tarihinde gerçekleştirilen stratejik istişare toplantısında, yükseköğretim sisteminin mevcut sorunları ve reform ihtiyaçları kapsamlı biçimde ele alındı. Mühendislik, tıp ve sağlık bilimleri, hukuk, sosyal bilimler, mülki idare, havacılık ve özel sektör temsilcilerinin katıldığı toplantıda; lisans eğitiminin süresi, mesleki yetkinlik, akademik yayın politikaları, yapay zekâ kaynaklı ahlaki sorunlar, üniversite yönetimi ve akademisyenlerin özlük hakları öne çıkan başlıklar oldu.
Açılışta kısa bir konuşma yapan ÜNDER Başkanı Prof. Dr. Muhammed Kurulay, Türkiye’nin farklı üniversitelerinden toplantıya iştirak eden öğretim üyelerine ve Rektör Prof. Dr. Muhammed Uludağ’a teşekkür ederek sözlerine başladı. Yükseköğretimin yapay zekâ çağında köklü bir dönüşüm sürecine girdiğini belirten Kurulay, yaşanan değişimin boyutlarının henüz tam olarak kavranamadığını ifade etti. Yükseköğretimin artık değişmek zorunda olduğuna dikkat çeken Kurulay, bu dönüşümün eğitim süreçlerinden akademik yükselme sistemine kadar yükseköğretimin tüm aşamalarını etkileyeceğini vurguladı. Ev sahibi üniversitenin Rektörü Prof. Dr. Muhammed Uludağ ise katılımcıları üniversitelerinde ağırlamaktan büyük memnuniyet duyduklarını belirterek toplantının yükseköğretimin geleceğine yönelik verimli değerlendirmelere katkı sunmasını temenni etti.
istişare toplantısında, lisans eğitiminin dört yıldan üç yıla indirilmesine yönelik tartışmalar disiplinler bazında değerlendirildi. Mühendislik ve tasarım alanlarında yoğun müfredat, uygulama ve tasarım tecrübesi nedeniyle eğitim süresinin kısaltılmasının önemli riskler taşıdığı belirtilirken, üç yıllık bir modele geçilmesi halinde mezunlara doğrudan imza yetkisi verilmemesi, zorunlu yüksek lisans, Profesyonel Mühendislik sınavı veya süpervizyon gibi ek mekanizmaların oluşturulması önerildi. Sosyal ve iktisadi bilimlerde ise müfredatın sadeleştirilmesi ve AKTS yapısının yeniden düzenlenmesiyle eğitim süresinin üç yıla indirilebileceği ifade edildi. Hukuk ve sağlık alanlarında ise süreden çok uygulama, vaka tecrübesi ve mesleki olgunlaşmanın güçlendirilmesine dikkat çekildi.
Toplantının önemli gündemlerinden biri de mezuniyet sonrası mesleki yetkilendirme oldu. Hukuk, mühendislik ve sağlık alanlarında genç mezunlara doğrudan ve sınırsız mesleki yetki verilmesinin çeşitli riskler doğurabileceği belirtilerek, kademeli yetkilendirme ve deneyimli uzmanların gözetiminde çalışma modelleri önerildi. Mühendislik alanında ABD’de uygulanan Profesyonel Mühendislik modeli örnek gösterilirken, lisans eğitiminin son dönemlerinin uzun süreli sanayi ve saha stajlarına ayrılması ve akreditasyon sistemlerinin ders sayısından çok yetkinlik ve kazanım temelli hale getirilmesi gerektiği vurgulandı.
Akademik yayın politikaları ve veri güvenliği de toplantının öne çıkan konuları arasında yer aldı. Uluslararası indeksli dergilere ödenen yüksek yayın ücretleri ile araştırma verilerinin yurt dışına aktarılmasının ekonomik ve stratejik sonuçları tartışıldı. Türkiye’nin YÖK, TÜBİTAK ve ULAKBİM bünyesinde uluslararası nitelikte güçlü bir ulusal yayın ve indeks ekosistemi oluşturması, stratejik araştırma verilerinin ülke içinde korunması ve akademik yükseltmelerde ulusal yayınların daha güçlü biçimde dikkate alınması önerildi.
Yapay zekâ teknolojilerinin akademik üretim ve değerlendirme süreçlerinde yaygınlaşması da ayrı bir başlık altında ele alındı. Tez, makale ve jüri raporlarında yapay zekânın kontrolsüz kullanımının akademik etik ve kalite açısından yeni riskler doğurduğu belirtilerek, yayınların yalnızca dergi indekslerine göre değil, bilimsel katkı ve özgünlük açısından değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi. Jüri üyelerinin isimlerinin ve gerekçeli raporlarının açık hale getirilmesi, yapay zekâ ile üretilmiş niteliksiz içeriklerin tespit edilmesi ve doçentlik sürecinde sözlü sınavın yeniden uygulanması önerileri gündeme getirildi.
Üniversite yönetimi ve akademisyenlerin özlük hakları da çalıştayın temel gündem maddeleri arasında yer aldı. Rektörlük merkezli yönetim anlayışı, kişiye özel kadro ilanları, katı mesai uygulamaları ve akademisyenlerin uzmanlık alanı dışındaki ders yükleri eleştirilirken, üniversite senatolarının ve akademik birimlerin daha güçlü ve katılımcı hale getirilmesi gerektiği belirtildi. Akademik yükseltme kriterlerini sağlayan öğretim üyelerinin kadro süreçlerinin daha şeffaf, nesnel ve hak temelli biçimde yürütülmesi önerildi. Ayrıca akademisyenlerin reel gelir kaybı ve diğer nitelikli kamu meslekleri karşısındaki ekonomik gerilemesinin nitelikli insan gücünün akademiden uzaklaşmasına yol açtığına dikkat çekildi.
Çalıştay sonunda; disiplin bazlı esnek eğitim süreleri, mezuniyet sonrası aşamalı mesleki yetkilendirme, uygulamalı eğitimin güçlendirilmesi, ulusal yayın ve veri güvenliği politikalarının geliştirilmesi, yapay zekâ çağında daha şeffaf akademik değerlendirme sistemlerinin kurulması, üniversite yönetiminde katılımcılığın artırılması ve akademisyenlerin özlük haklarının iyileştirilmesine yönelik politika önerileri öne çıktı.
